Home » in another city

Istanbul - Đính ước Đông Tây

13 January 2008 No Comment

Istanbul thể hiện triết lý sống hiện đại của người Thổ… mang đậm phong thái Paris với những tòa lâu đài cổ nguy nga, những cửa hàng đắt đỏ và hàng quán cà phê dành cho khách bát phố thanh lịch.

Dennis Coleman

istanbul_05“Khúc dạo đầu hơi căng thẳng”, Kerena Hendrie thuật lại. “Buổi sáng đầu tiên chạy mô tô 650 cc ở Istanbul, chúng tôi phải bấm bụng lái xuyên qua một chỗ rửa xe vì đó là lối ra duy nhất. Rõ là một khởi đầu trơn trượt, như thể là điềm báo cho những gì sắp diễn ra. Phần lớn đường sá ở Thổ Nhĩ Kỳ đều chật chội và trơn trượt, do được làm từ vụn đá vôi”.

Ấp ủ giấc mơ lái mô tô vòng quanh Thổ Nhĩ Kỳ suốt hơn 5 năm trời, hai cô gái đến từ Adelaide (Nam Úc) - Kerena và Lyn - cuối cùng cũng thỏa được ước vọng giang hồ xê dịch với hãng lữ hành “Ferris Wheels”. Đơn vị này cung cấp mô tô cho 21 lữ khách và bạn đường của họ trên hành trình 4000 km xuyên xứ sở của những đền thờ Hồi giáo cổ xưa, những thánh đường Thiên Chúa giáo thời Trung cổ, những tấm thảm dệt tay tinh xảo, những ngôi chợ bày bán gia vị - hương liệu đặc sắc, những tuyến lữ hành trên lưng lạc đà và những tu sĩ múa quay tròn. Đón chờ các tay lái mô tô là rừng ống kính vạn hoa lắp ghép những mảnh màu tương phản - phong tục Bedouin cổ xưa (của những người Ả Rập du cư), những khu phố đậm chất Paris hoa lệ dát đầy các nhãn hiệu thiết kế hàng đầu như Louis Vuitton, Hugo Boss; những đồng cát hoang mạc, những cảnh tượng kỳ lạ như mặt trăng trong phim “Star Wars”, những con đường làng bo bằng hàng rào kiểu Anh đầy cây cành trơ trụi điểm tuyết sương.

The Blue Mosque in IstanbulĐó chính là Thổ Nhĩ Kỳ, đất nước vắt ngang đôi bờ Á - Âu, pha trộn giữa nền văn hóa Hồi giáo và Cơ Đốc giáo, nổi tiếng với nền văn minh Byzantine và có nhiều thời kỳ nức tiếng trong lịch sử thế giới như đế chế Ottoman, Troy, Ephesus - giai đoạn xuất hiện bản anh hùng ca Odyssey và các vở kịch được phóng tác từ Kinh Thánh. Riêng đối với người Úc và người New Zealand, Thổ Nhĩ Kỳ gợi nhớ đến chiến trường Gallipoli đẫm máu, nơi Quân đoàn Australia và New Zealand (AN ZACS) lao vào cuộc chiến phi nghĩa với quân Thổ, để rồi sau này hai bên từ kẻ thù chuyển sang thái độ tôn trọng nhau cho đáng mặt anh hùng - một điều hết sức buồn cười của chiến tranh.

Kerena và Lyn quyết định tìm chỗ trú chân ở Istanbul vài ngày trước khi chính thức bước vào chuyến phiêu lưu vòng quanh đất nước Thổ Nhĩ Kỳ. “Điều đó giúp chúng tôi phục hồi sức khỏe sau chuyến bay dài, bước đầu có cảm nhận về vùng đất mới này và quan trọng nhất là có thời gian khám phá cái hay, cái lạ ở Istanbul”, Kerena giải thích.

Một phần Istanbul nằm ở châu Âu, bên hông eo Bosphorus, phần còn lại nằm trên lục địa châu Á. Thành phố cổ này thuộc về cư dân Byzantine hàng trăm năm trước khi Chúa Giêsu Giáng sinh. Byzantine, một trong những chiếc nôi lớn của nền văn minh thế giới, sau khi vật lộn với sự tàn phá của thời gian, được đổi tên thành Constantinople dưới thời Hoàng đế La Mã Constantine (tiếp vĩ ngữ ‘ople’ bắt nguồn từ ‘polis’, một từ ngữ Hy Lạp cổ dùng để chỉ thành phố). Thành phố bắt đầu mang tên Istanbul từ khi đế chế Ottoman ra đời.

“Quả là một thành phố quyến rũ”, Kerena nói. “Chúng tôi dành rất nhiều thời gian để đắm mình trong khung cảnh Istanbul - có quá nhiều thứ để ngắm nhìn. Tôi cho rằng hai điểm mà du khách nhất định phải đến là Đền thờ Xanh và Nhà thờ Thánh Sofia”.

istanbul_09Đền thờ Xanh, Aya Sofya (Nhà thờ Thánh Sofia) và nhà hát ca múa nhạc Hippodrome (trung tâm văn hóa và chính trị của nền văn minh Byzantine) đều là “hàng xóm” với nhau. Trong đó, Đền thờ Xanh do Sedefkar Mehmet Aga thiết kế cho Sultan Ahmet 1 là có niên đại gần đây nhất, khoảng giữa 1606 - 1616. Tên đền thờ dễ khiến người ta lầm tưởng về màu sắc bên ngoài của nó, nhưng thực ra, chính nội thất đền thờ mới là thứ được trang hoàng bằng những viên gạch màu xanh sang quý. Vào lúc hoàng hôn, nếu nhìn ngược sáng, 6 ngôi tháp của đền thờ và hệ mái vòm xếp lớp quả là một cảnh tượng hùng vĩ. Những sợi dây xích vắt vẻo chào đón du khách ở khu vực ngoại vi của tường bao. Chúng được thiết kế như để buộc các kỵ sĩ phải xuống ngựa trước khi vào chốn linh thiêng này. Những du khách theo đạo Hồi sẽ vào theo cửa Tây, còn khách thường thì vào qua cửa Bắc. Ở chính giữa sân thờ có sadirvan hay còn gọi là giếng gột rửa, các tín đồ sử dụng trước khi vào nơi thờ tự. Kerena mô tả lại cách thức người ta phân chia thảm lót sàn thành vô số ô vuông chằn chặn, có kích cỡ bằng một tấm đệm để các tín đồ quỳ gối cầu nguyện. Nhiều ô có chủ cố định.

Gần đó là Thánh đường Sofia (Aya Sofya), được xây dựng khoảng một thiên niên kỷ trước Đền thờ Xanh, khi Constantinople trở thành kinh đô của Đông La Mã. Hẳn hoàng đế La Mã Justinian từng ao ước khôi phục lại quyền lực ở phương đông bằng việc xây dựng một biểu tượng quyền lực. Kết quả là du khách quốc tế đến thăm Aya Sofya ca ngợi công trình của ông là một trong những kiến trúc cổ đẹp nhất thế giới. Công trình bao gồm rất nhiều hàng cột, mái vòm và vô số cửa sổ trổ trên tường, trên mái vòm đón ánh sáng soi rọi vào khảm sàn bên dưới. Sau 5 năm xây dựng, năm 537, ngôi thánh đường tráng lệ này trở nên kiểu mẫu của nghệ thuật kiến trúc và xây dựng thời Byzantine. Thật vậy, khi hoàn tất, hoàng đế Justinian tự hào: “Solomon, ta đã vượt trên ông!”. Aya Sofya giữ kỷ lục là ngôi thánh đường rộng lớn nhất thế giới cho đến khi thánh đường Sevilla được xây dựng vào năm 1520.

istanbul_04Công trình này là một minh chứng hùng hồn cho sự đính ước giữa các nền văn hóa, góp phần biến Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một quốc gia thế tục, dung hòa như hiện tại. Thật vậy, khi người Ottoman chiếm đất này vào năm 1453, phát hiện ra công trình trong tình trạng xuống cấp, họ đã cải tạo nó. Bởi vì người Hồi giáo không được phép thờ tượng ảnh, nhiều đồ vật trang trí của người Thiên Chúa giáo, bao gồm cả gian tượng thánh bằng bạc cao 50 feet (~ 15,24 m), đã bị tháo dỡ. Họ còn khảm những hoa văn Hồi giáo lên trên tháp để chuyển chức năng của thánh đường thành một đền thờ Hồi giáo. Vào năm 1935, Mustafa Kemal Ataturk, tổng thống đầu tiên và cũng là “người cha” của đất nước Thổ Nhĩ Kỳ thế tục (tách biệt rạch ròi giữa tôn giáo và nhà nước), tuyên bố công trình này là Bảo tàng Đa Văn hóa. Những tấm thảm, sơn tường và đồ trang trí được lột bỏ, để lộ những hoa văn chưa từng được nhìn thấy kể từ thời Marco Polo. Đền thờ Xanh, thật sự mà nói, là một âm vọng của kiến trúc Aya Sofya, ít nhiều vay mượn vẻ chói lọi của “người hàng xóm”, điều đó càng cho thấy tài hoa của những người thợ xây dựng 1500 năm về trước. Một hình ảnh quen thuộc khác trong khu phố cổ, phía bên ngoài không gian thờ tự là “Teapot Men” (Trà Nhân). Rực rỡ trong trang phục đỏ và trắng truyền thống của Thổ Nhĩ Kỳ, những người đàn ông mang trên lưng những chiếc ấm to kiểu samovar và vì vậy mà thành ra những bình trà di động.

istanbul_10Kerena và các giáo viên người Adelaide từng dạy học ở Thổ Nhĩ Kỳ hồi thập niên 90 - Sally Collins và Penny Jones, cũng trìu mến khi nói về Grand Bazaar, ngôi chợ lớn và xưa nhất thế giới, nơi có khoảng 3000 gian hàng. Vài gian hàng có truyền thống rất lâu đời, chẳng hạn tiệm vải Egin có mặt từ 140 năm trước. Tiệm này chuyên cung cấp khăn khố cho khách sạn 7 sao nổi tiếng Braj-el- Arab ở Dubai, thu hút khá nhiều khách quen là các nhà thiết kế nổi tiếng như Dulce Gabbana và Rifat Ozbe. Ở đây cũng có rất nhiều hàng hóa tinh xảo của Tây Á và Đông Á: áo cáp tan, vải vóc dệt thủ công, khăn vuông và khăn choàng nhiều màu sặc sỡ, đồ trang sức và các cổ vật đến từ khắp vùng miền đất nước. Đây không chỉ là một ngôi chợ mà còn là một kho lưu trữ, một kho tàng văn hóa, nơi bảo tồn nghề thủ công xưa và những nghề nghiệp đã thất truyền, như lời nhận xét của một du khách. Trong một ghi chép thú vị, Kerena cho biết cô thấy tức cười vì một tấm biển gần khu chợ hương liệu và gia vị có ghi dòng chữ “Xin lỗi chúng tôi không đóng cửa”. Rõ là đề cao nghề buôn! Khu chợ này nằm kế cầu Galata bắc qua eo biển Bosphorus dẫn tới “Thành phố Mới”. Chợ cũng là một công trình lịch sử lớn, bày bán đủ thứ hương liệu quý, phong phú về màu sắc, hình thù, hương vị. Istanbul cũng có chợ trái cây rau quả lớn nhất, ngoài ra, du khách nào muốn có những con cá tươi ngon nhất thành phố thì đến chợ Balik Pazari Fish bazaar. Istanbul cũng có các lớp dạy nấu ăn theo phong cách Byzantine- Armenian, học viên thường xuyên được đi chợ chọn mua nguyên vật liệu và tìm hiểu thêm về nền văn hóa ẩm thực Thổ Nhĩ Kỳ. Từng du lịch dọc theo bờ biển Greco-Turkish, tôi thấy có rất nhiều điểm tương đồng giữa hai phong cách ẩm thực nêu trên, nói chung cả hai đều rất tốt cho sức khỏe, dễ tiêu hóa, cân đối, giàu dinh dưỡng.

istanbul_07Chỗ nghỉ trong khu phố cổ cũng rất đa dạng. Một số nơi được liệt vào hạng “những khách sạn quyến rũ”. Ở đó, người ta giữ lại các món vật dụng truyền thống, giữ nguyên bản tính hiếu khách địa phương, chỉ bổ sung thêm các tiện nghi hiện đại. Có thể tìm các khách sạn loại này ở Quảng trường Sultanahmet gần Dinh Topkapi, Đền thờ Xanh… Một ví dụ là Four Seasons, trước kia là nhà tù, nay được bài trí với thảm thêu, các tấm thảm xưa, cẩm thạch và ‘63ác đồ khảm quý giá. Gần đó còn có vô số nhà nghỉ khác, nhiều nơi từng là nhà ở của đế chế Ottoman xưa. Vài khách sạn có dấu ấn riêng biệt độc đáo - Kerena bỗng nhớ đến một nơi có các bậc thang trong phòng ngủ dẫn vào… hai chiếc tủ quần áo. Mở những cánh cửa ra sẽ thấy toilet một nơi, phòng tắm một nẻo! Còn đối với những ai ưa chốn tiếng tăm, Công nương Diana, chuỗi khách sạn Romance and Orient Express có lẽ sẽ gợi nhớ nhiều thứ…

istanbul_08Vượt qua cầu Ataturk, đặt chân tới “Thành phố Mới” nằm bên rìa châu Âu, bạn sẽ choáng ngợp bởi hàng loạt khu giải trí và mua sắm sôi động. Trong số đó, khu Beyogli cho ta cảm nhận rõ rệt nhất về chốn đô thành phù hoa Istanbul. Sự phồn thịnh, đa sắc in dấu trên khắp 45 con đường trong thành phố, ở đó, những kiểu quần áo ra chiều thủ cựu cài lẫn với những bộ thời trang cáu cạnh. Các địa điểm vui chơi giải trí mọc như nấm ở chung quanh, nào là Fado Irish Pub, 360, Le Caprice, Sir Winston Tea House… Xe điện tất tả đón trả khách trên các cung đường thời trang, quang cảnh hệt như ở Melbourne hay Hong Kong. Trung tâm thời trang Nisaantasi cũng diễn tả sinh động triết lý sống hiện đại của người Thổ, nghĩa là, mang đậm phong thái Paris với những tòa lâu đài cổ nguy nga, những cửa hàng đắt đỏ và hàng quán cà phê dành cho khách bát phố thanh lịch. Khu Emporia thì có đầy đủ các nhãn hiệu danh tiếng như Valentino, Louis Vuitton, Hugo Boss, Robert Cavalli. Đại lộ Abdi Ipekci, Đại lộ Baghdad - nơi quân đội Ottoman tháo chạy khỏi Istanbul và vòm cung ‘Reasurans’ cũng là những địa chỉ dành cho khách du lịch có gu.

istanbul_03Trong danh sách những nơi “phải đến”, cần kể thêm nhà tắm Galatsaray, xây dựng năm 1715 theo phong cách cổ của Thổ Nhĩ Kỳ, Bảo tàng Khảo cổ học Istanbul với quan tài đá của Alexander Đại đế nằm giữa muôn vàn kho báu. Dinh Tokapi (nằm trong phố cổ) lưu giữ vết tích của hậu cung ngày trước, các thánh tích bằng vàng và con dao găm Tokapi, một trong những con dao nạm kim cương nổi tiếng nhất thế giới. Mới hơn là dinh Dolmabahce xây vào thế kỷ 19, tiếng reo cuối cùng của Đế chế Ottoman một thời huy hoàng một thời hoang phế, dinh có kích thước vĩ đại và mang đậm phong cách châu Âu. Phần nằm bên rìa Á của Istanbul cũng hứa hẹn mang lại cho du khách một cảm nghiệm khác hẳn.

Napoléon từng nói: “Constantinople tự thân là một đế chế. Nó là nền móng quyền lực; bất kỳ ai sở hữu nơi này đều có thể thống trị thế giới”. Vì vậy, Istanbul hiện đại và cổ điển, nơi đông - tây chạm mặt, đoan chắc sẽ là một điểm đến đáng đồng tiền bát gạo.

Leave your response!

Add your comment below, or trackback from your own site. You can also subscribe to these comments via RSS.

Be nice. Keep it clean. Stay on topic. No spam.

You can use these tags:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

This is a Gravatar-enabled website. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar.