Home » in another city

Giải mã Seoul

15 January 2008 No Comment

Mười ba năm sau, thêm 4 lần ghé Seoul, biết chút ít tiếng Hàn, có nhiều học trò người Hàn ở Adelaide và Sài Gòn, và có những người bạn thân thiết nhất là người Hàn, tôi mới tìm được lối vào cái mê cung bí ẩn.

Dennis Coleman

seoul_citynightTHÀNH PHỐ KHÓ HIỂU

Seoul có 10 triệu dân, nhiều khả năng tăng lên 23 triệu nếu đô thị giãn nở về phía các khu vực vệ tinh như Suwon, Ansong, Puchon hay Inchon (nơi sẽ bố trí một sân bay mới bên bờ biển). Seoul như một kẻ khó hiểu, một ống kính vạn hoa chứa đựng nhiều mâu thuẫn, và về mặt văn hóa, dường như nơi này tồn tại một vực thẳm giữa một bên là các truyền thống xưa cổ và một bên là thế giới kỹ thuật số. Sôi nổi, sinh động, điên cuồng nhưng trầm mặc, tưởng là đồng nhất nhưng lại là một xã hội mê lộ, nhiều tầng nhiều nấc - rất, rất đậm chất Hàn nhưng đồng thời cũng ngày một đẫm chất quốc tế. Trong chừng mực nhất định, chúng tôi sẽ cố gắng tháo gỡ những rối rắm trong lòng thành phố phát triển vượt bực - guồng xoay khổng lồ này.

Tôi đến Seoul lần đầu vào năm 1994, phải thừa nhận rằng vào thời gian đó, Seoul đặc sệt chất Hàn Quốc, nhất là trong mắt một kẻ đến từ thành phố đa văn hóa Adelaide (Úc) như tôi. Lúc đó, thật khó mà thâm nhập vào xã hội này, bởi tôi chỉ có vài người bạn quen thân, cộng thêm đôi ba người bạn mới. Phải mười ba năm sau, thêm 4 lần ghé Seoul, biết chút ít tiếng Hàn, có nhiều học trò người Hàn ở Adelaide và Sài Gòn, và có những người bạn thân thiết nhất là người Hàn, tôi mới tìm được lối vào cái mê cung bí ẩn - thành phố Seoul hiện đại.

seoul_leavesSeoul là thành phố cổ có lịch sử hơn 2000 năm, nằm cách khu vực phi quân sự khoảng 50 km về phía nam. “Seoul Hiện đại”, như ta thấy bây giờ, được xây dựng từ thời Goryeo và có tên gọi là Namg Yeong dưới triều Joseon (1394). Phần lớn thành phố cổ đã bị tàn phá trong cuộc xâm lăng hồi đầu thế kỷ 20 của người Nhật và sau đó là trong cuộc Chiến tranh Nam - Bắc Triều Tiên. May mắn thay, vẫn còn sót lại những cung điện, đền miếu, phế tích quan trọng ở khu vực trung tâm. Khu vực Insadong tựa như một mê cung với những con hẻm trổ sau lưng ngoằn ngoèo, những cánh cửa gỗ bóng loáng nước thời gian yên vị dưới vòm cung, thi thoảng lại dẫn đến những khu vườn kín cổng cao tường và những công trình kiến trúc xưa cổ khác. Cả người địa phương lẫn du khách đều ra sức săn lùng cổ vật, đồ thủ công, các món trang sức và gốm sứ quý giá. Và sẽ thật là thiếu sót nếu không nhắc đến Mog Yok Tang, loại nhà tắm biệt lập kiểu cổ của người Hàn, với logo tròn vẽ 3 đường dọc gợn sóng. Đây là nơi người ta đến để thư giãn, rũ bỏ sự đời, kỳ cọ, tắm rửa, massage và giao tiếp xã hội. Các nhà tắm còn mở dịch vụ nghỉ lại qua đêm cho những “viên chức” lỡ hội họp quá chén, thay vì để các “vị” này đón taxi hoặc phương tiện công cộng (Hàn Quốc sở hữu một trong những hệ thống giao thông công cộng tốt nhất châu Á) trở về nhà ở các vùng phụ cận Seoul. Vài nhà tắm còn cung cấp cả mền gối, dịch vụ giặt ủi và bất cứ thứ gì khách yêu cầu vào sáng sớm hôm sau. Cũng có nơi nhận tổ chức các cuộc hội họp làm ăn, kết hợp với “nghi thức” chà lưng. Những nhà tắm mới mở sang trọng khác thì tiến gần tới mô hình CLB thể dục hiện đại, tức là trở thành nơi tái tạo sức khỏe chứ không chỉ tổ chức hội họp.

Các quán cà phê Internet (PC Rooms) chung quanh Seoul thường là bến đỗ của giới trẻ hoặc du khách ba lô. Ở đó, người ta có thể thoải mái chơi game online, khoái trá nhấm nháp đồ ăn nhẹ và những thức uống không có cồn. Ở một số quận, các quán cà phê kiểu này mở cửa 24/7, đặc biệt là ở quận Buchon - vắt ngang tuyến tàu điện ngầm nối Seoul và Inchon. Gần như Buchon thức trắng, với rất nhiều hoạt động về đêm như shopping, karaoke, bar, pool (bida lỗ) - tất tần tật. Tôi từng có kinh nghiệm chọn mua quần áo vào lúc 4g sáng tại một cửa hàng lớn, điều chỉ xảy ra vào những thời điểm bán hàng đại hạ giá ở Úc (và một số thành phố Tây phương khác).

seoul_processionSeoul tồn tại 1001 thứ mâu thuẫn. Sự phát triển “thần tốc” chỉ trong vòng vài thế kỷ, làn sóng tự do của giới trẻ thời đại công nghệ cao đang xung đột với ý thức hệ bảo thủ chìm đắm trong đạo Khổng, đạo Shaman, và các giá trị truyền thống Kitô giáo mới du nhập. Truyền thống quân đội khắc nghiệt và thói quen chịu đựng trong xã hội Hàn Quốc cũng đang đứng trước nguy cơ đổ nhào. Sự thật là tất cả nam thanh niên đều phải trải qua 26 tháng trong môi trường huấn luyện quân sự hà khắc, vì nỗi lo phát sinh xung đột với những người họ hàng phía Bắc vẫn in sâu trong tâm thức xã hội (mặc cho thời gian gần đây có nhiều cuộc đối thoại hòa bình). Trường học thì khá chuyên chế, học sinh thường phải ở lại trường học quá 9g đêm. Cho đến gần đây, các phi công do quân đội huấn luyện mới được các hãng hàng không săn đón, theo như những gì tôi được bạn bè trong giới hàng không kể lại.

Sự đối lập giữa những quan điểm ngự trị lâu đời và các xu hướng mới trỗi dậy không dừng lại ở đó. Như đã nói, Hàn Quốc vốn tự hào là một xã hội thuần chất, nhưng mọi sự đã thay đổi. Vào năm 2005, 13.6 % (43.121) đám cưới của người Hàn có yếu tố nước ngoài, và người ta đang cho rằng trước năm 2020, số con lai sẽ chiếm 1/5 tổng số người Hàn dưới 20 tuổi. Khoảng 20% đám cưới ở vùng nông thôn là giữa nam giới Hàn Quốc và phụ nữ Việt Nam, thậm chí hội trưởng hội các bà vợ ở Okcheon là một phụ nữ Việt.

SEOUL VÀ SÀI GÒN - NGHÌN KẾT NỐI

seoul_skylineThực ra, mối quan hệ Việt - Hàn đã khăng khít từ thời Goryeo (thế kỷ 13), khi 2 vị hoàng tử Lý Dương Côn và Lý Long Tương của triều Lý bôn tẩu sang đất Cao Ly, mở ra nhiều dòng nhánh họ Lee trên đất Seoul. Các cuộc hôn nhân Việt - Hàn đầu tiên bắt đầu khi quân đội Hàn tham chiến tại Việt Nam, nhưng gần đây, chúng gắn liền với các hoạt động đầu tư thương mại giữa hai nước. Năm 2004, số liệu thống kê cho thấy Hàn Quốc có 943 dự án ở Việt Nam với tổng số tiền đầu tư là 4,8 tỉ đôla Mỹ, cả hai con số này đang có chiều hướng gia tăng. Tại Sài Gòn, có hẳn một cộng đồng người Hàn hơn 10.000 người, tập trung ở Quận 7, với hệ thống trường học và các kết nối cộng đông riêng biệt. Dạy học ở đó từ năm 2004, tôi có cảm giác như đang sống giữa một Hàn Quốc thu nhỏ.

Nhưng có lẽ ảnh hưởng lớn nhất của văn hóa Hàn Quốc tại Việt Nam chính là sự ngưỡng mộ mà khán giả Việt dành cho các bộ phim truyền hình, các ngôi sao, ca sĩ Hàn Quốc. Hiện tượng này cũng từng xảy ra trong giới trẻ người Việt sinh sống ở Adelaide hồi năm 1996. Những nhóm nhạc pop như H.O.T., G.O.D. (nam), S.E.S, Baby Vox, Fin K.L., Cleo (nữ) đã thổi bùng ngọn lửa K-Pop khắp châu Á. Còn ngôi sao hip-hop Bi Rain (Jung Ji Hoon) thì đang làm rụng rời các con tim mộ điệu từ Seoul cho đến Sài Gòn. Bi từng trình diễn ở New York, được tạp chí Time bình chọn là 1 trong 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới năm 2006. Nghệ sĩ hài nổi tiếng người Mỹ, Stephen Colbert, cũng nhại lại album hàng top của Bi, “Ways to avoid the Sun”, trong tác phẩm “Colbert Report”.

Phim ảnh Hàn Quốc thì xâm nhập vào tận phòng khách của mỗi gia đình Việt, lôi cuốn họ theo dõi những câu chuyện do các diễn viên nổi tiếng thủ vai. Jang Dong Gun là một trong số những diễn viên được ái mộ nhất, nổi tiếng qua các phim “Nowhere to Hide” (Không nơi ẩn náu), “Taeguki” (Cờ thái cực), “The Promise” (Vô Cực). Đây cũng là diễn viên Hàn đầu tiên lên bìa tạp chí Time. Khán giả Việt cũng dễ dàng xúc động trước những diễn viên tài năng như Song Gang Ho và Jeon Do Yeon, cả hai đã góp phần làm nên tên tuổi của Secret Sunshine trong Liên hoan phim Cannes. Các bộ phim Hàn còn gây được tiếng vang lớn trong Liên hoan phim quốc tế Puchon, Liên hoan phim Pusan, vì vậy, không nghi ngờ là chúng được trình chiếu khắp nơi trên thế giới. Các ngôi sao của xứ sở kim chi thích lui tới quận Hong Dae, gần khu học xá, hay khu vực Rodeo Street, Apgu Jung Dong, nơi có nhiều quán cà phê sang trọng và club sành điệu.

seoul_sightCác bộ phim truyền hình nhiều tập và các phim nhựa thuộc thể loại lịch sử thường được quay tại những khu phố cổ của Seoul hoặc trong Làng Truyền thống Hàn ở Yongin, cách Seoul 40 km về hướng Đông Nam. Làng có diện tích 97,2 ha với 260 công trình kiến trúc mô phỏng nhiều thời kỳ, nhiều giai tầng xã hội khác nhau trong lịch sử Hàn Quốc. Cuốn phim gây chấn động năm 2003, “The King and the Clown” (Nhà vua và Tên hề), và bộ phim truyền hình nhiều tập nổi tiếng, “Daejanggeum”, đều được quay ở đó. Các cung điện cổ xưa ở trung tâm Seoul cũng thường được chọn làm bối cảnh để quay phim. Nổi tiếng nhất trong số đó là cung điện Gyeongbokgung kín cổng cao tường - 410,000 m2 tĩnh lặng giữa lòng thủ đô. Cung điện có từ thời vua Taejo (1395), nhiều lần bị chiến tranh tàn phá, hiện đang được trùng tu. Hồi năm 2001, tôi có may mắn được xem người ta quay một bộ phim truyền hình nổi tiếng và được chụp hình chung với vài diễn viên hàng đầu. Cung điện Gyeongbokgung quy tụ rất nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng, trong số đó, đình Hyangwonjeong, viên ngọc quý giữa hồ, là nơi được chụp hình và vẽ lại nhiều nhất; những bóng ma hoàng cung và vụ ám sát Nữ hoàng Myeonsong năm 1895 cũng là một phần di sản của cung điện này. Để hiểu rõ hơn về lịch sử Hàn Quốc, du khách có thể mua vé tham quan Bảo Tàng Văn hóa quốc gia nằm ngay trong cung điện.

Nhiều cuốn sách đã viết về các di tích lịch sử và những nơi chốn linh thiêng ở Seoul. Các công trình cổ này nằm xen kẽ với các công trình hiện đại như Tháp Seoul, nằm phía trên công viên Namsan; Tòa nhà 63 tầng và những dự án cao tầng khác, trong đó có tòa nhà Truyền thông Kỹ thuật số quận Sangam 580m và Tháp Lotte World 2 ở quận Jamsil. Còn nữa, tham quan Seoul mà không đến hai ngôi chợ cổ Tongdaemun và Namdaemun, nơi đám đông chen chúc trả giá trong một biển vải bạt dù che đủ màu, thì chưa thể coi là trọn vẹn.

Nhịp đập của trái tim Seoul phát ra từ Jong No (Chung Đạo), con đường lớn ngồn ngộn ngân hàng, nhà sách, trung tâm tiếng Anh và cửa hàng thức ăn nhanh - dĩ nhiên, McDonalds ở Hàn Quốc không chỉ xem Kim Chi như món ghém, họ có hẳn món Burgers Kim Chi! Giữa thế giới người ồn ã ấy là chuông Bosingak tôn quý, ngụ trong một ngôi đình. Một thời canh giữ thời gian, báo giờ đóng mở cổng thành, nay chuông chỉ còn vang lên đúng 33 lần vào khoảnh khắc Giao thừa. Trà trộn trong đám đông đón mừng năm mới 2001, Sung Ho, một người bạn của bạn tôi, và tôi đã phải công kênh nhau lên bờ tường suốt đoạn đường 30 m để tránh bị đám đông bên dưới giẫm đạp.

Seoul là vậy đó, một đô thị đang đâm chồi nảy lộc, nơi sở hữu một trong những hệ thống tàu điện ngầm tốt nhất hành tinh, một ngôi nhà công nghệ cao nhưng vẫn bảo lưu tốt các giá trị văn hóa truyền thống.

Triêu Nhan chuyển ngữ

Leave your response!

Add your comment below, or trackback from your own site. You can also subscribe to these comments via RSS.

Be nice. Keep it clean. Stay on topic. No spam.

You can use these tags:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

This is a Gravatar-enabled website. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar.