Home » Saigonese, citybeat, culture

Ngày Chúa nhật của người Sài Gòn

8 March 2006 No Comment

Sài Gòn thời đó vẫn giữ nguyên khuôn mẫu của mọi thị trấn, bourg, và lối sống thị thành, bourgeois.

Danh Đức

ngaychuanhatTôi thuộc thế hệ mà trong giấy khai sinh, trong mục nơi sinh còn ghi tên đường bằng “tên Tây”- rue Paul Blanchy. Nói theo nam ca sĩ George Michael trong album “Songs of the last century“, tôi thuộc thế kỷ trước. Chính xác hơn, thuộc nửa sau thế kỷ trước.

Chẳng phải là hoài cổ gì, song, như người Pháp có câu nói: “Paris đã không được dựng nên chỉ trong một đêm”. Sài Gòn 300 năm hơn này cũng thế. Sài Gòn như là một đô thị thực sự, mới chỉ bắt đầu chưa được 150 năm, kể từ sau khi người Pháp đổ vào đây. Muốn hay không muốn, nếp sống đô thị của Sài Gòn này cũng xuất phát từ một khuôn mẫu mà các ông già xưa gọi là “cồ-lô-nhền” (colonial). Muốn hay không muốn, cái khuôn mẫu đó cũng đã tồn tại gần trăm năm, trước khi nhường chỗ cho một hình thái đô thị khác như đang thấy ngày nay.

Sài Gòn khi đó vẫn còn chưa rộng lớn như bây giờ. Đường Nguyễn Văn Thoại (ngang khu chợ Tân Bình bây giờ) vẫn rậm lá rừng cao su. Thậm chí đoạn từ Lăng Cha Cả đến Ngã Tư Bảy Hiền (đường Hoàng Văn Thụ bây giờ), vẫn còn là khuôn viên của một trung tâm khảo cứu nông nghiệp!

Sài Gòn thời đó vẫn còn giữ nguyên khuôn mẫu của mọi thị trấn, bourg, và lối sống thị thành, bourgeois, trong ý nghĩa của những đô thị nguyên thủy và thị dân trước khi trở thành “tư sản”. Một bourg ở châu Âu quây quần quanh tâm điểm là mái nhà thờ. Bên cạnh đó là tòa thị chính. Ở đó sẽ có một quảng truờng, place, park. Chung quanh đó là quán rượu, hàng bánh mì, như là điểm hẹn của cả thị trấn. Người Pháp đã mang cái mô hình đó vào Sài Gòn này. Với Nhà thờ Đức Bà trên ngọn đồi cao nhất thành phố. Nhà Bưu điện ở bên cạnh. Đổ dốc xuống là rue Catinat. Quẹo trái là Tòa thị chánh, Hôtel de Ville, hết dốc là Nhà hát lớn, Théâtre Municipal, quanh đó là quán xá. Những Givral nổi tiếng với Người Mỹ trầm lặng, La Pagode, Brodard là những điểm hẹn của các “ông Tây, bà Đầm”.

Trong tiếng Pháp có một động từ rất dễ thương: s’endimancher đến từ danh từ dimanche (ngày Chúa nhật), nghĩa là diện đẹp để đi nhà thờ vào ngày Chúa nhật.ngaychuanhat_02

Người Pháp ra đi, lớp thị dân giàu có thế chỗ. Sáng Chúa nhật, những chiếc Peugeot 203, rồi thì 403 cứ thế mà đậu chung quanh nhà thờ Đức Bà. Từng gia đình nắm tay nhau vô nhà thờ, rồi trở ra. Trước khi lên xe ra về, cả nhà quây quần trước hai kiosque bánh mì. Hai bên tòa nhà Bưu điện xuất hiện hai kiosque chuyên bán bánh mì và bánh ngọt, bên trái là “quán Nguyễn Văn Ngãi”, bên phải là “quán Bưu Điện”. Người sành điệu mê “bánh mì Nguyễn Văn Ngãi” hơn, nhất là bánh mì tôm (với sauce mayonnaise), và bánh baba au rhum nồng nàn mùi rượu. Một ổ bánh mì tôm cho đứa con học hành khá nhất trong tuần, những đứa con còn lại, học kém hơn, thì chỉ được ổ bánh mì pâté thôi. Một điểm tâm sáng thật công bằng, trước khi cả nhà cùng quây quần trong mâm cơm thịnh soạn của ngày Chúa nhật. Hạnh phúc gia đình là như thế. Và ngay cả cái chất thị dân đích thực cũng là như thế, ngăn nắp trong sự trù phú.

Người thị dân Sài Gòn đích thực không ưa nhậu. Họ thưởng thức từng ngụm cognac Martell cổ lùn (du nhập Sài Gòn vào năm 1965) thay cho Martell cổ cao, từng ngụm la-de, thưởng thức cả việc được người phục vụ rót từng ly cho họ. Người thị dân thực sự không tham nhậu bỏ bê gia đình, cho dù họ có là thương gia. Chính vì lẽ đó, những bữa cơm gia đình vẫn luôn là tối thượng.

Điều gì làm nên tính cách của thị dân? Sự thanh lịch! Thật ra, sự thanh lịch đó đã mất dần từ cuối những năm 1960, khi mà chiến cuộc khốc liệt đem lối sống “nhà binh” tràn đầy thành phố.

Tất cả rồi cũng qua đi. Sự thanh lịch, tinh tế, món hàng xa xỉ trong thời chiến thì nay trở nên lạc lõng giữa nhịp sống công nghiệp gấp gáp. Tốc độ nên người ta quên đi nhiều điều tưởng như rất nhỏ nhặt. Chúa nhật, những quán cà phê “thị dân kiểu mới”chỉ tưng bừng vào buổi trưa với những gương mặt ngái ngủ và dáng vẻ trễ tràng giữa mịt mù khói thuốc. Quán xá đông vui khiến những căn bếp gia đình trở nên hiu quạnh. Phái yếu độc lập quá, quyết đoán quá khiến đấng mày râu quên “ga-lăng”, mất dần thói quen mở cửa, kéo ghế, tắt thuốc lá, nhường đường cho phụ nữ… Bỗng dưng nhớ ca khúc từng đoạt giải Grammy của nữ ca sĩ Paula Cole: “Where Have All The Cowboys Gone“…

Leave your response!

Add your comment below, or trackback from your own site. You can also subscribe to these comments via RSS.

Be nice. Keep it clean. Stay on topic. No spam.

You can use these tags:
<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

This is a Gravatar-enabled website. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar.